Kim istemezdi, bir an olsun bulunduğumuz hayatımızı bir kenara bırakıp, farklı bir macera, farklı bir dünyaya hatta tamamen farklı bir kimliğe bürünmüş olmayı? Tarih sevenler için tarih oyunları, heyecan sevenlere macera oyunları, detektiflik sevenler detektif temalı polisiye oyunları…
Masum gözükse de, oyun oynamanın karanlık tarafı da var. Dile getirmek istediğimizde tam olarak bu. Sağlıklı oyun oynama sorumluluğumuz her birimizde olmalı. Eğer sağlıklı şekilde oynandığında, her hangi bir sorun teşkil etmez. Belirli günlerde, belirli saat aralıklarında disiplinli, keyif ve zevk ile oynayabilenler mevcut.
Bağımlılığa yöneldiğinde ise, bu tamamen farklı bir boyuta dönüşür. Gençlerimiz ve ortamı burada çıkmazlığa düşebilir. Genel olarak bu durum oyun bağımlıları hayatlarından memnun olmadıklarını gösterir ve depresyon belirtileridir.
Eskiden daha cep telefonları icat edilmemişken depresyon kıyısında çebeleşen gençlerimiz neye başvururdu? İdeal olarak bir psikoloğa derdik, fakat bu duruma ve zamana bağlı bir etken ve her zaman mümkün olmazdı. Doğru zamanda bir sorun ortada olduğu tespit edilemezdi, taa ki bir sınırı geçtiğinde.
Sahi, bulundukları olumsuz ortamdan kaçmak için neye tutunabilirdi, nereye kaçardı gençler? Eskinin mutsuz genci kitaplara verebilirdi kendini, PC oyunlarına veya da en kötüsü madde bağımlılığına. Ve bunu yaparak yavaş yavaş kendi benliğini kaybedebilirdi.
Günümüzde ki gençlerimiz de artık ek olarak online oyun bağımlılığı yüz gösterdi. Konu para olunca da, bu oyunlara devamlı olan harcamalar korkunç seviyelere ulaştı. Online oyun harcama tablosu ek olarak aşağıda bulunmakta.
Online oyunların bazısı reklam kazancı üzerine kurulu. En masum olanı da bunlar diyebiliriz. Fakat bir diğer model ise Freemium modelidir. Oyunu yüklemek ve bir seviyeye kadar oynamak bedavadır, fakat oyun içi harcamalara farklı yöntemlerle teşvik ediliyor, eğer ki oyuncu karakteriyle (avatarıyla) daha hızlı yüksek seviyelere çıkmayı hedefliyorsa. Ki bu da çoğu zaman bir genç oyuncu için önem arz eder. Kazandığında kendini karakteriyle benimser, başarılı ve önemli hisseder ve bundan haz alır.
Bu oyunlarda karakterine dijital bir giysi parçası almak gerçek para ile ödeniyor. Evet doğru duydunuz. Gerçek para ile seviye atlayabiliyorsunuz. Sırf o hazı verebilmek için tasarlanmış yöntemler… Eğer her gün oyuna girersen, verilen ödüller… arkadaşlarını davet ettiğinde artan puanlar, oyun hakkında paylaşım yaptığında… Belirli saatlerde olan oyun içi etkinliklerle senin gün boyunca oyunda olman isteniyor. Birçok online oyun üreticileri kazanç elde etmek için, bağımlılığı bir nevi ileri seviyelere getirmek için kurulu oyunlar üretmekte. Bahis ve şans oyunları gibi benzerlikleri var. Ve bu yöntemler ne kadar doğru, sorgulanması gerekir. Hepimizi ilgilendiren bir konudur, çünkü geleceğin gençlerimiz söz konusu. Bilinçlendirmek ve çözümler aramak, doğru adımlar atmak hepimizin görevi olmalı.
Online oyun tasarımcıları zenginleşirken, hepsine geçerli olmasa da, sorumsuz genç oyuncular ve aileleri gittikçe borç batağına düşebiliyor ve buna bağlı aile içi sorunlar yaşayabiliyor. Gençlerimiz sadece paralarını kaybetmiyorlar, kendilerini kaybetme riskine de atılıyorlar.
Bazı çözümleri altta sıraladık
- Psikolojik yardım, tedavi almak. Oyun bağımlılığına neden olan etkenleri tespit etmek;
- Aile bağlarını düzeltmek, aile içi sorunları onarmak, aile bireyleri ile daha fazla zaman geçirmek, sevgi ve saygının önemini vurgulamak;
- Spor yapmayı teşvik etmek, harekette olmak, gerçek hayatta farklı hobiler edinmek;
- Sosyalleşmeyi arttırmak, etkinliklere katılmak, arkadaş ortamını genişletmek;
- Sağlıklı oyun saatleri belirlemek;
- Ödeme seçeneğini telefondan kaldırmak;
- Oyuncuları ve ailelerini bilinçlendirmek;
- Destek ve yardım platformlarını takip etmek.
Kısa bir röportaj sonucu ortaya çıkanlar:
Tarih: 06-11-2025
Oyuncu A (28 yaş) hakkında: Üniversiteyi bitirmiş, çalışan bir birey. Günde en az 5 saat oyun oynamakta. Bağımlı olduğunu düşünmüyor, online oyunlara para harcamıyor. Aile ile bağları zayıf. Varoluşsal gelecek kaygısı yaşıyor, diğer kardeşi üst düzey başarılı, bu başarı onu eziyor, kendini ıspatlamak zorunda olduğunu düşünüyor. Oyuncu A için oyun oynamak düşüncelerden ve gerçeklerden kaçış demek oluyor. Aile bireylerinden fazla oyun oynamasına tepki geliyor. Oyuncu A oyun oynarken sakinliğini koruyabiliyor.Gerçek hayatta arkadaşlık kurmakta zorlanıyor, kafa dengi arkadaş bulamıyor, oyunda arkadaşları bulunmakta. Ailenin maddi durumları iyi.
Oyuncu B (23 yaş) hakkında: Çalışıyor, kendi işi var ve şu an tek yaşamakta bir bilgisayar mühendisi. Bu durumda oyun oynamasına fazla karışanı yok. Aile ile bağları iyi, her hangi bir sorun yok, inişler çıkışlar olabiliyor, belirtti. Kendisini aşırı oyun bağımlısı buluyor, bazen gün içinde 8 ila 9 saat oynadığı oluyor, bazende günde 2 saat oynadığı zamanlarda oluyor. CS2 oyununu 7000 saat civarı oynamış durumunda. Online oyunlara büyük miktarda para harcadığını söylüyor. Sekiz yıl içerisinde ortalama harcama rakamı 700 bin ve üzeri. Harcalamarı aile içi kısmi olarak sorun yaşatmasada, ailesi oyun harcamalarına tepkili, “ne gerek var. Oyunlara harcadığın para ile gidip bir ev alabilirdin şimdiye dek” gibi sözler ediliyordu, bu sözlerde oyuncu için küçümseyici laflar olarak algılanıyor ve canını sıkıyordu.
Önceden oyun oynarken sinirlendiği, bağırdığı ve küfür ettiği anlar olurdu. Kendini yetersiz görme, masaya vurmalar. Bir keresinde bilgisayarına yumruk attı ve kırdı sinirinden. Şimdi ki zamanda oyun oynarken kendini daha iyi kontrol edebiliyor ve sakinliğini koruyabiliyor. Gençlerimize aşırı oyun oynamayı önermiyor. Çünkü ileride psikolojik sorunlar yaşatıyor, hiçbir şeye tahammülü olmuyor insanın, çok gergin, çok sinirli oluyor. Çok kavgacı bir tipe dönüşebiliyor.
Oyun oynadığında bir çok his’e kapılıyor. Üzülmek ve mutluluk hislerine kapılabiliyor. Oyun oynamak çok farklı bir deneyim veriyor insana. Örnek olarak karşında ki düşmanları yendiğinde, ego tavan yapabiliyor ve haz alıyorsun, diye belirtiyor oyuncumuz.
Kaynaklar
- “Bilgisayar oyunu ve online oyunu bağımlılığı 2019’dan beri resmi olarak Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından bir hastalık olarak listelenmiştir ve özellikle gençler etkilenmektedir”
- “Bu oyunlar beyinde uyuşturucu veya alkole benzer değişiklikleri tetikleyerek ödül ve mutluluk duygularına yol açar.”
- “Bilgisayar oyun bağımlılığının hayal ve gerçeği karıştırmak, antisosyal davranışlar geliştirmek, özgür düşünce kaybı, şiddete meyilli olmak gibi bir çok psikolojik zararı da bulunmaktadır. Çalışmalar bilgisayar ve benzer oyunları, internete bağımlılığının anksiyete bozuklukları, diğer bağımlılıklar ve depresyon riskini artırdığını göstermektedir”
Kaynak: Memorial hastanesi – oyun bağımlılığı nedir?.
Uzm. Klinik Psikolog Gizem Mine Çölümlü
Sevgi ve saygı ile,
Dilek Sağlam, İdealist bir yazar