İnsan bedeni, dışarıdan bakıldığında kusursuz bir bütün gibi görünür. Kalp hiç durmadan çalışır, böbrekler kanı süzer, karaciğer sayısız metabolik görevi yerine getirir, akciğerler her nefeste hayatı içeri alıp dışarı verir. Fakat bu kusursuz düzenin içerisinde, zaman zaman sessizce başlayan bir süreç vardır:
Dejenerasyon, en basit ifadeyle bir hücre, doku veya organın yapısının ve işlevinin bozulmasıdır. Bu bozulma her zaman organın tamamen yok olması anlamına gelmez. Bazen hücrelerin görevini gerektiği gibi yapamamasıyla başlar; bazen dokunun yapısı değişir, bazen de organın çalışma kapasitesi yavaş yavaş azalır.
Üstelik dejenerasyon çoğu zaman gürültü çıkarmaz.
İnsan, vücudunda meydana gelen bazı değişimleri uzun süre fark etmeyebilir. Çünkü organlar, sahip oldukları rezervler sayesinde bir süre görevlerini sürdürmeye devam ederler. Bir organın çalışma kapasitesi azalmaya başladığında bile kişi kendisini tamamen sağlıklı hissedebilir. Belirtiler ortaya çıktığında ise süreç çoktan ilerlemiş olabilir.
Bu nedenle organlarımızın hikâyesi yalnızca hastalık başladığında değil, hastalık başlamadan önce de önemlidir.
Kalbin Yorgunluğu
Kalp, insan hayatının en büyük ritimlerinden birini taşır. Bir ömür boyunca durmadan çalışan bu organın yapısında meydana gelen bozulmalar, zaman içerisinde işlev kaybına yol açabilir.
Damarların zarar görmesi, yüksek tansiyon, metabolik hastalıklar, bazı kalp hastalıkları ve yaşlanmaya bağlı değişiklikler kalbin çalışma yükünü artırabilir. Kalp kasının yapısı değişebilir ve pompalama kapasitesi azalabilir.
Kalp bize çoğu zaman tek bir şey söyler:
Bir organın güçlü olması, sonsuza kadar yorulmayacağı anlamına gelmez.
Böbreklerin Sessiz Mücadelesi
Böbrekler yalnızca idrar üreten organlar değildir. Vücudun sıvı ve mineral dengesinin korunmasında, atık maddelerin uzaklaştırılmasında ve çeşitli hormonların düzenlenmesinde önemli görevleri vardır.
Böbrek dokusunda meydana gelen uzun süreli hasar, nefronların işlevini kaybetmesine neden olabilir. Özellikle kronik hastalıklar böbreklerin zaman içerisinde çalışma kapasitesini azaltabilir.
Böbreklerin en dikkat çekici özelliği ise büyük bir kısmı zarar görse bile bir süre görevlerini sürdürebilmeleridir.
Bu yüzden insan bazen bedeninin içerisinde neler olduğunu, dışarıdan hiçbir şey belli olmadığı hâlde taşıyabilir.
Karaciğer: Kendini Yenileyebilen Organ
Karaciğer, vücudun en karmaşık ve çok yönlü organlarından biridir. Metabolizma, toksik maddelerin işlenmesi, protein üretimi ve enerji depolanması gibi birçok önemli görevi vardır.
Karaciğerin kendini yenileme kapasitesi oldukça dikkat çekicidir. Ancak bu, sınırsız bir dayanıklılık anlamına gelmez.
Uzun süreli hasar devam ettiğinde normal karaciğer dokusunun yerini nedbe dokusu almaya başlayabilir. Fibrozis ilerlediğinde karaciğerin yapısı bozulabilir ve ileri aşamada siroz gelişebilir.
Burada insan bedeninin önemli bir gerçeği ortaya çıkar:
Kendini yenileyebilen bir organın bile yenilenme sınırı vardır.
Akciğerler ve Kaybolan Esneklik
Her nefeste dünyayla aramızda görünmez bir alışveriş gerçekleşir. Akciğerler oksijeni alır, karbondioksitin dışarı atılmasını sağlar.
Akciğer dokusunun yapısının bozulması veya elastikiyetinin azalması, solunum kapasitesini etkileyebilir. Bazı kronik akciğer hastalıklarında alveollerin yapısı zarar görebilir ve gaz alışverişi güçleşebilir.
İnsan çoğu zaman nefes almanın değerini, nefes almak zorlaştığında anlar.
Oysa her normal nefes, aslında milyonlarca küçük yapının birlikte çalışmasının sonucudur.
Beyin ve Sinir Sisteminde Dejenerasyon
Dejenerasyon denildiğinde akla yalnızca yaşlanmaya bağlı fiziksel yıpranma gelmez. Sinir sisteminde de dejeneratif süreçler görülebilir.
Bazı nörodejeneratif hastalıklarda sinir hücreleri zaman içerisinde işlevlerini kaybeder. Bunun sonucunda hareket, hafıza, düşünme, konuşma veya başka nörolojik işlevler etkilenebilir.
Beynin dejenerasyonu, diğer organlardaki bozulmalardan farklı olarak insanın yalnızca bedenini değil, hafızasını, hareketlerini, düşüncelerini ve kimi zaman kişiliğinin bazı yönlerini etkileyebilir.
Bu nedenle sinir sistemi, insanın biyolojik varlığıyla kimliği arasındaki en hassas köprülerden biridir.
Dejenerasyon Bir Anda Olmaz
Belki de bu kavramın en önemli tarafı budur.
Dejenerasyon çoğu zaman tek bir anda ortaya çıkan bir olay değildir. Altta yatan nedene bağlı olarak hücre düzeyindeki değişikliklerle başlayabilir, dokuların yapısını etkileyebilir ve zaman içerisinde organın işlevini azaltabilir.
Fakat her dejenerasyon aynı değildir.
Bazıları yaşlanmanın doğal süreçleriyle ilişkilidir. Bazıları kronik hastalıkların sonucudur. Bazıları genetik nedenlerle ortaya çıkabilir. Bazıları ise uzun süre devam eden çevresel veya metabolik etkilerle bağlantılı olabilir.
Bu nedenle “dejenerasyon” tek başına bir hastalık adı değil, yapısal ve işlevsel bozulmayı anlatan bir kavramdır.
Ve belki de insan bedeninin bize verdiği en önemli derslerden biri şudur:
Bir organın zarar görmesi, her zaman hemen yok olması demek değildir.
Beden, uzun süre telafi etmeye çalışır.
Hücreler görev paylaşır. Sağlam dokular yükün bir kısmını üstlenir. Organlar sahip oldukları rezervleri kullanır. İnsan hayatına devam eder.
Fakat bedenin sessiz fedakârlığı, sınırsız değildir.
Bu yüzden organlarımızı yalnızca hastalandıklarında hatırlamak yerine, onların yıllar boyunca bizim için yaptığı görünmez çalışmayı anlamamız gerekir.
Çünkü kalbin her atışı, böbreklerin her süzüşü, karaciğerin her işlemi, akciğerlerin her nefesi ve beynin her saniye kurduğu bağlantı bize aynı şeyi hatırlatır:
İnsan bedeni güçlüdür; fakat sonsuz değildir.
Ve sağlığın gerçek değeri, kaybedildiğinde anlaşılmadan önce bilinmelidir.
Derya YAĞMUR
